Inleiding
Als we praten over de gezondheid van vrouwelijke atleten, komt de focus vaak te liggen op training, voeding en prestaties. Echter, de menstruatiecyclus speelt een cruciale rol in het welzijn, herstelvermogen en de sportprestaties van vrouwen. Menstruatieklachten kunnen aanzienlijke invloed hebben op zowel trainingen als wedstrijden, met symptomen zoals vermoeidheid, buikpijn, duizeligheid en hevig bloedverlies. Opmerkelijk genoeg is menstruatie nog steeds een onderwerp waar weinig openlijk over wordt gesproken in de topsport. Enkele topsporters hebben echter recentelijk dit taboe doorbroken, waardoor er meer bewustwording is ontstaan over de impact van de menstruatiecyclus op vrouwelijke atleten.
De vrouwelijke atleet
Bij het Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving in Nijmegen werd aandacht besteed aan het symposium "de vrouwelijke atleet". Voldoende energie is essentieel voor de gezondheid, lichaamsfuncties en sportprestaties. Lage energiebeschikbaarheid kan een probleem vormen voor vrouwelijke atleten, aangezien er na trainingen onvoldoende energie overblijft voor belangrijke lichaamsprocessen zoals hormoonproductie, herstel, en voortplanting. Dit kan leiden tot de ontwikkeling van Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S).
RED-S en hormonale veranderingen
RED-S is een aandoening die diverse systemen in het lichaam kan ontregelen, waaronder de hormoonhuishouding, botgezondheid, immuunsysteem, hart- en vaatstelsel en voortplantingsfunctie. Dit kan zowel de gezondheid als de sportprestaties van vrouwelijke atleten negatief beïnvloeden. Hormonale veranderingen als gevolg van lage energiebeschikbaarheid kunnen leiden tot verstoring van de hypothalamus-hypofyse-gonade-as, met consequenties voor onder andere de botopbouw, spierproteïnesynthese en sportprestaties.
Daarnaast kunnen hormonale veranderingen effect hebben op de mondgezondheid van vrouwelijke atleten. Orale weefsels zijn gevoelig voor schommelingen in geslachtshormonen, wat lage oestrogeenspiegels kan resulteren in een afname van de speekselproductie, toegenomen gevoeligheid van tandvlees voor bacteriële plaque en verhoogde ontstekingsactiviteit in het parodontium.
Klinische implicaties
Het is van cruciaal belang voor zorgverleners om alert te zijn op tekenen van lage energiebeschikbaarheid en RED-S bij vrouwelijke atleten. Symptomen zoals menstruatiestoornissen, vermoeidheid en verminderde prestaties kunnen wijzen op een onderliggend energietekort. Mondzorgprofessionals kunnen eveneens een rol spelen in de vroegtijdige detectie van RED-S door te letten op veranderingen in de mondgezondheid.
Conclusie
RED-S is een complex syndroom dat ontstaat door chronische lage energiebeschikbaarheid en onder andere hormonale verstoringen kan veroorzaken bij vrouwelijke atleten. Deze verstoringen kunnen niet alleen de algemene gezondheid en sportprestaties beïnvloeden, maar ook de mondgezondheid negatief beïnvloeden. Het belang van een holistische benadering van de vrouwelijke atleet, waarbij zowel systemische als mondgezondheid worden betrokken, is essentieel voor screening, preventie en behandeling.
Referenties:
Gallant TL, Ong LF, Wong L, Sparks M, Wilson E, Puglisi JL, Gerriets VA. Low Energy Availability and Relative Energy Deficiency in Sport: A Systematic Review and Meta-analysis. Sports Med. 2025 Feb;55(2):325-339
Melin AK, Heikura IA, Tenforde A, Mountjoy M. Energy Availability in Athletics: Health, Performance, and Physique. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2019 Mar 1;29(2):152-164
